روانشناسي کودک
|
|
|
(Child Psychology)
بدون شک يکي از مهمترين و موثرترين دوران زندگي آدمي دوران کودکي است. دوراني که در آن شخصيت (Personality) فرد پايهريزي شده و شکل ميگيرد. امروزه اين حقيقت انکارناپذير به اثبات رسيده است که کودکان در سنين پايين (طفوليت) فقط به توجه و مراقبت جسماني نياز ندارند، بلکه اين توجه بايد همه ابعاد وجودي آنها شامل رشد اجتماعي ، عاطفي ، شخصيتي و هوشي را دربر گيرد. اين ابعاد عوامل تعيين کننده و اساسي يک انسان هستند که از دوران کودکي پايهگذاري و شکل ميگيرند.
اهميت روان شناسي کودک
روان شناسي کودک اهميت خود را از کودک ميگيرد، چرا که دوران کودکي انسان اهميت فوقالعادهاي دارد. شايد نگاهي به دوران کودکي انسان و توانائيهاي نوزاد انسان در مقايسه با ساير موجودات اهميت اين دوران را آشکارتر سازد. نوزاد انسان در ميان ساير موجودات عالم طولانيترين زمان را نياز دارد که قابليتها و توانائيهاي خود را پرورش و آشکار سازد. در واقع انسان حدود 18 سال اول زندگي خود را در حال رشد و تکامل در ابعاد مختلف است و اين زمان طولاني و با اهميتي در زندگي انسان است.
از طرف ديگر ، نوزاد انسان با کمترين تواناييها و امکانات (نظير بازتابها) به دنيا ميآيد و به مراقبت زياد و شديدي نسبت به ساير موجودات نياز دارد (براي مثال در نظر بگيريد که چگونه گوساله گاو پس از به دنيا آمدن روي پاي خود ميايستد، ولي نوزاد انسان حتي نميتواند سر خود را راست نگه دارد). ابن مراقبت توسط پدر و مادر در وهله اول و توسط اطرافيان و جامعه در وهله دوم اعمال ميشود، ولي اين مراقبت بدون آگاهي ، دانش و آموزش شيوههاي فرزندپروري صحيح امکان ندارد و اهميت روان شناسي کودک نيز از اين دو موضوع (زمان طولاني رشد کودکي و شيوههاي صحيح فرزندپروري) ناشي ميشود.
اهداف روان شناسي کودک
روان شناسي کودک به عنوان يکي از زيرمجموعههاي «روان شناسي رشد» با هدف نگاه دقيق و علمي به کودک و نيازهاي او و يافتن شيوههاي صحيح پرورشي و آموزشي کودک از اولين سالهاي تاسيس روان شناسي علمي مورد توجه بوده است. (البته موضوع کودک و مسائل مربوط به او هميشه مورد توجه بوده است). در طول اين سالها روان شناسان زيادي نظير ژان پياژه (Jean Piaget) ، استانلي هال (Stanley Hall) به مطالعه و تحقيق در مورد جنبههاي مختلف رشد کودک پرداختهاند.
مطالعه در مورد جنبههاي مختلف رشد کودک
رشد يک فرايند چند بعدي است. اين رشد شامل رشد جسمي ، رشد زباني ، رشد عاطفي ، رشد شناختي (Cognitive Development) ، رشد اجتماعي ، رشد اخلاقي و رشد شخصيتي است و توجه به مطالعه در مورد تمام اين جنبهها يکي از اهداف روان شناسي رشد است. اهميت اين توجه به تمام ابعاد رشدي باعث آگاهي و شناختي متعادل و چندبعدي در مورد کودک ميشود و والدين و ساير افراد مرتبط با کودک را در درک و رفتار صحيح با کودک ياري مينمايد.
مطالعه در مورد نيازهاي کودک در سنين مختلف
کودکان داراي نيازهاي (Needs) متعددي هستند و در سنين مختلف يکي يا چند مورد از اين نيازها در مقايسه با ساير نياز در اولويت ميباشد. براي مثال ، در مرحله نوزادي (صفر تا دو سالگي) نيازهاي جسماني در اولويت قرار دارد. در حاليکه در دوران نوجواني (سنين بعد از 12 سالگي) نياز به استقلال فردي در اولويت ميباشد.
مطالعه در مورد شيوههاي صحيح فرزندپروري
شيوههاي صحيح فرزندپروري ، نحوه تعامل و روابط مناسب با فرزندان از مهمترين موضوعات براي روان شناسان کودک ميباشد. بيشتر پدر و مادرها فرزندپروري را کاري ساده تلقي ميکنند و بر اين باور هستند که هر کسي ميتواند از عهده اين امر برآيد. (البته اين ديدگاه بيشتر در والدين بدون فرزند ديده ميشود) اما فرزندپروري نياز به آگاهي و آشنايي با نحوه عملکرد و اصول آن دارد و تحقيقات حوزه روان شناسي کودک اصول و روشهاي متعددي را متناسب با سنين مختلف يافته است.
مطالعه در مورد مقابله با برخي مشکلات رفتاري _ رواني دوران کودکي
کودکان نيز همچون بزرگسالان دچار آشفتگيهاي رواني _ رفتاري ميشوند و اين مسئله باعث تحقيقات و مطالعات دامنهداري در زمينه انواع اين آشفتگيها و تفاوت آنها با آشفتگيهاي رفتاري _ رواني بزرگسالان و همچنين شيوههاي درماني اين آشفتگيها شده است. برخي ار اين مشکلات و آشفتگيهاي رفتاري _ رواني کودکان عبارتند از: اتيسم (Otism) ، اختلالات يادگيري ، اختلالات توجه ، اختلالات دفعي ، ناخن جويدن و ... .
مباحث مرتبط با عنوان
- آشفتگي رواني رفتاري
- اتيسم
- اختلالات توجه
- اختلالات دفعي
- اختلالات يادگيري
- استقلال فردي
- رشد اجتماعي
- رشد اخلاقي
- رشد شخصيتي
- رشد شناختي
- رشد عاطفي
- روان شناسي رشد
- فرزندپروري
طبقه بندي اختلالات رواني
· عقب ماندگي ذهني
·
· اختلالات يادگيري (اختلال خواندن ، اختلال در رياضيات ، اختلال در بيان کتبي)
·
· اختلالات نافذ مربوط به رشد (اختلال اوتيستيک ، اختلال رت ، اختلال آسپرگر)
·
· اختلالات کمبود توجه
- اختلالات تغذيهاي و خوردن شيرخوارگي واوان کودکي (هرزه خواري ، اختلال
- نشخوار)
- اختلالات تيک (تيک توره ، تيک حرکتي يا صوتي مزمن ، تيک گداز)
- اختلالات ارتباطي (اختلال زبان بياني ، اختلال زبان دريافتي بيان مختلط ، لکنت
- زبان)
- اختلالات دفعي (بياختياري ادراري ، بياختياري مدفوع)
- ساير اختلالات دوران شيرخوارگي ، کودکي و نوجواني (اختلال اضطراب جدايي ،
- گنگي انتخابي ، اختلال دلبستگي واکنشي ، اختلال حرکتي کليشهاي)
- اختلالات نسياني ، دليريوم و دمانس
-
- اختلالات مربوط به مصرف مواد
- اسکيزوفرني و ساير اختلالات سايکوتيک
- اختلالات خلقي (افسردگي اساسي ، اختلالات دو قطبي و ...)
- اختلالات اضطرابي (اختلال هراس ، جمع هراسي ، اختلال وسواسي ، جبري ،
- اختلال استرس پس از سانحه و ...)
- اختلالات شبه جسمي (اختلال جسماني کردن ، اختلال تبديلي ، خود بيمار انگاري ،
- اختلال بدريختي بدن)
- اختلالات ساختگي
- اختلالات تجزيهاي (فراوموشي تجزيه اي ، گريز تجزيهاي ، اختلال شخصيت چند
- گانه و اختلال مسخ شخصيت)
- اختلالات هويت جنسي و جنسيتي
- اختلالات خواب
- اختلالات کنترل تکانه (اختلال انفجار دورهاي ، جنون دزدي ، جنون آتش افروزي ،
- قمار بازي بيمار گونه و وسواس کندن مو)
- اختلال انطباقي
- اختلالات شخصيتي (پارانوئيد ، اسکيزوئيد ، اسکيزوتايپي ، ضداجتماعي ، مرزي ،
- نمايشي ، خودشيفته ، دوري گزين ، وابسته و اختلال شخصيت وسواسي و جبري)
-